Drewno
Do produkcji naszych schodów używamy dwóch podstawowych gatunków drewna: dębu i jesionu. Obydwa gatunki mają zbliżone właściwości fizyczne oraz mechaniczne. Dla porównania twardość Brinella w kierunku prostopadłym dla jesionu wynosi ok. 41 MPa, natomiast dla dębu jest to ok. 34 MPa (jesion jest więc trochę twardszy).
Różnica pomiędzy tymi gatunkami jest najbardziej widoczna w ich usłojeniu. Dąb uchodzi cały czas za gatunek szlachetniejszy, ekskluzywny. Ma to wpływ na jego cenę – wszystkie wyroby z dębu są droższe.
Dąb polecamy szczególnie tym klientom, którzy mają już wybraną dębową podłogę lub panele– zastosowanie tego samego gatunku gwarantuje uzyskanie harmonijnego wyglądu całości.
Możemy zmienić naturalny kolor zarówno jesionu jak i dębu. Stosujemy do tego bejce w odcieniach brązu, szarości, beżu, bieli. Używamy także kolorów kryjących (np. biały, czarny, antracyt, szarości) oraz różnego rodzaju patyny, które nadają oryginalnego wyglądu schodom.
Poniżej charakterystyki obu gatunków.
Jesion
Jesion występuje w mitach i legendach wielu starożytnych ludów, bądź jako Bóg, bądź jako pełnomocnik obdarzony magiczną mocą. Yggdrasil (też Ygdrasil, Iggdrasil, Igdrasil), to święte drzewo Skandynawów. W mitologii ludów północy odgrywa rolę drzewa wiadomości dobrego i złego. Gałęzie jego według tych legend okrywały całą powierzchnię świata. Wierzchołek przebywał w niebie, a korzenie w piekle. Na najwyższych gałęziach gnieździł się orzeł, boski ptak. Strzec on miał porządku na Ziemi. Łączniczką między nim a ludźmi była wiewiórka, a owinięte dookoła pnia węże broniły drzewa. Spod korzeni tryskały źródła mądrości i przewidywania przyszłości. Pod tym drzewem odbywały się rady bogów. Według innej legendy korzenie tego drzewa łączyły w całość Asgard, Midgard i Nimflheim.
W starożytności było to drzewo Aresa - boga wojny. Zeus - syn Kronosa tworząc nowy porządek świata stworzył jesionowych ludzi. To oni wprowadzili jesionowe dzidy, których używanie weszło na wieki w zwyczaj ludzi parających się wojennym rzemiosłem. Drzewu temu przypisywano właściwości magiczne. Pochowany w trumnie jesionowej zmarły osiągał od razu spokój wieczny. Sen pod jesionem krzepił na umyśle. Według Słowian, węże (przeciwnie jak u Skandynawów) omijały to drzewo z daleka. Jesion był guślarskim środkiem na ukąszenie węży. Należało w tym celu obmywać ranę sokiem wyciśniętym z jesionowych liści powtarzając magiczne słowa. Jesion leczył nie tylko choroby od ukąszenia "wszelkiego robaka" ale i różne inne. Jesion leczył, łagodził, ale także potrafił zabijać. Żadna strzała (brzechwa) nie niosła tak skutecznie i celnie do celu jak jesionowa.
Jesion pojawił się na Ziemi już około 10 mln lat temu (Pliocen). Aktualnie najstarszy i największy jesion rośnie na Kaszubach w miejscowości Motarzyno gm. Dębica Kaszubska. Wiek 404 lata, obwód 715 cm, średnica pierśnicy 227,5 cm, wysokość 28 m (Pacyniak - dane z 1992 r.).
Wg galijskiego horoskopu ludzie urodzeni pod "Jesionem" to ludzie urodzeni od 25 maja do 3 czerwca i od 22 listopada do 1 grudnia, to marzyciele, oryginały, nawet dziwacy.
Występowanie
Jak podaje Tomanek, 1970 - na półkuli północnej rośnie około 65 gatunków jesionów; w gorącej strefie odnotowano jeden gatunek. W Polsce jest to dzikie drzewo leśne zaliczane do najbardziej cennych, szlachetnych gatunków rodzimych drzew liściastych. Wymaga gleb żyznych, głębokich, pulchnych, wilgotnych lub mokrych. Jest bardzo wrażliwy na przymrozki. Nie tworzy litych drzewostanów. Występuje w dolinach rzecznych, gdzie z olszą i dębem tworzy drzewostany. Zasięg jesionu jest stosunkowo rozległy - występuje w całej Europie, na Krymie i Kaukazie, a także w Azji. Północna granica jego zasięgu osiąga w Norwegii 63°, w Szwecji 61 °, w Finlandii 62° szerokości geograficznej. Na terenach byłego ZSRR jego granica północna i wschodnia przebiegają od Sankt Petersburga przez Moskwę w kierunku Kazania i stąd w kierunku południowo-zachodnim na Krym. Nie występuje w Irlandii oraz w północnej i środkowej części Półwyspu Skandynawskiego. Nie jest spotykanyw Europie Płd. i na Półwyspie Peloponeskim, w południowej części Półwyspu Apenińskiego, a także na Sycylii i Sardynii. Nie występuje w środkowej części Półwyspu Pirenejskiego.
W parkach występują dwie formy jesionu zwyczajnego - forma zwisająca (płacząca) Fraxinus excelsior f. pendula SCHELLE i forma jednolistkowa - Fraxinus excelsior f. diversifolia Lingel. Spotykane dwa gatunki jesionów Fraxinus pennsylvanica MARSH. - jesion pensylwański i Fraxinus americana L. - jesion amerykański - używane są do obsadzania dróg z uwagi na dekoracyjną barwę liści jesienią (soczystożółta), stosunkowo wąskie korony i łatwość rozmnażania. Fraxinus ornus L. - jesion mannowy (kwiatowy) pochodzi z południowej i zachodniej Europy oraz Azji Mniejszej i jest bardzo dekoracyjny. Nazwa jego pochodzi od soku, który krzepnąc tworzy tzw. mannę, mającą zastosowanie w medycynie.
Charakterystyka
Szybkorosnące, zrzucające liście, średniej wielkości drzewo, wysokości 25-35 m i średnicy do ok. 100 cm. Dożywa mniej więcej
300 lat, przy czym w wieku ok. 100 lat następuje zahamowanie przyrostu na wysokość. Pień drzew rosnących szczególnie w zwarciu leśnym jest dobrze wyrośnięty, długi, prosty, do wysokości ok. 20 m wolny od gałęzi. W stanie wolnorosnącym drzewo wykazuje skłonności do rozwidleń. Kora do wieku ok. 50 lat gładka i zielonkawo-szara, później brunatna, niemal czarna, spękana. Udział kory - ok. 13,9% objętości pnia z korą, gęstość ok. 457 kg/m3. Biel i twardziel trudne do odróżnienia. Biel szeroki i niemal biały. Twardziel żółtawa do czerwono-białej, później jasnobrązowa; na skutek zróżnicowanych stref zabarwienia często nieregularnie pręgowana lub "kłębiasto-chmurzasta", a także zbliżona do barwy drewna oliwki. Drewno późne ciemniejsze od drewna wczesnego. Drewno jesionu jest drewnem nieregularnie wybarwionym, o rysunku słoistym, pręgowanymi bardzo dekoracyjnym. Zapach słaby, jedynie zaraz po ścięciu drewno jest słodkawo-aromatyczne. Smaku nie posiada.
.
Obróbka mechaniczna: ręczna i narzędziowa - łatwa; drewno o wyższych gęstościach wykazuje przy struganiu skłonności do wyrwań krawędziowych; skrawanie płaskie i obwodowe - dobre.
Sklejanie: dobre.
Obróbka powierzchni: dobra; można je bez trudu pokrywać lakierami.
Zastosowanie: drewno nadaje się na okleiny skrawane płasko i obwodowo; do produkcji mebli, okładzin, parkietu; drewno konstrukcyjne średnich wymagań szczególnie do zabudowy wnętrz; specjalne drewno do wyrobu sprzętu sportowego, szczebli, słupów, ramiaków, beczek; przy budowie łodzi, maszyn, pojazdów, wagonów i samolotów; nadaje się do obróbki toczeniem i do snycerki.
Właściwości fizyczne: gęstość w stanie zupełnie suchym 410-650-820 kg/m3, gęstość przy wilgotności 12-15% 450-650-860kg/m3, gęstość po ścięciu 600-800-1140 kg/m3, skurcz: w kierunku wzdłuż włókien 0,2%, w kierunku promieniowym 4,6-5,0%, w kierunku stycznym 8,0-8,4%, objętościowy 12,8-13,6%.
Właściwości mechaniczne: twardość Brinella w kierunku prostopadłym - ok. 41 MPa.
Dąb
Odnośnie wieku dębów powstało wiele legend i obiegowych stwierdzeń. C. Pacyniak, który zajmował się wiekiem najstarszych drzew w Polsce stwierdził, że najstarszy dąb bezszypułkowy w Polsce rośnie w Turowie (województwo opolskie) i ma 369 lat, natomiast najstarszy dąb szypułkowy w Polsce rośnie w Bąkowie (wieś i gmina Warlubie w województwie bydgoskim). Słynne tzw. 1000-letnie dęby rogalińskie są w rzeczywistości znacznie młodsze - najstarszy z nich ma 609 lat.
W świętych gajach Słowian dąb - po starosłowiańsku "dąbr", stąd dąbrowa - był drzewem świętym. W Grecji starożytnej było to drzewo Zeusa, utożsamiane z bogiem błyskawic i ognia, gdyż znana do dziś jest skłonność dębów do"ściągania" błyskawic i piorunów.
Dąb należy do najstarszych gatunków drzew, od 65 milionów lat istniał w paleocenie - trzeciorzędzie.
Oprócz dwóch wymienionych dębów, w Polsce rośnie jeszcze dąb omszony(Quercus pubescens), a także mieszańce pozostałych dębów. Ogółem występuje na świecie 200 gatunków dębów.
Występowanie
W Polsce występują dwa gatunki dębu: Quercus robur L. - dąb szypułkowy oraz Quercus petraea Liebl. - dąb bezszypułkowy. Zasięg tego ostatniego gatunku na terenie Polski jest ograniczony - obejmuje on bowiem swym zasięgiem Europę Zachodnią, od północnej Norwegii i Szwecji do północnej części Półwyspu Pirenejskiego. Nie sięga on również tak daleko na wschód. Północna granica występowania dębu bezszypułkowego biegnie od Królewca w kierunku Białegostoku, Puszczy Białowieskiej, Kowla w kierunku północno-wschodnim. Dąb bezszypułkowy, gatunek mający większe wymagania siedliskowe, jego zasięg obejmuje większą część Europy, występuje w całej Europie z wyjątkiem południowej Szkocji. Na północy sięga 59-62° szerokości geograficznej. Brak go w Finlandii i północnej części byłego Związku Radzieckiego. Jest on gatunkiem nizinnymi w górach sięga do 600-700 m n.p.m. Dąb tworzy liczne zespoły leśne, czy to domieszane z innymi gatunkami, bądź rzewostany lite. Powierzchnia lasów dębowych w kraju wynosi 5,6% powierzchni naszych drzewostanów. Należy również odnotować występowanie dębu czarnego. Występuje on jako drewno okrągłe, które przez stulecia przelegiwało w bagnach lub starorzeczach. Sole żelaza w połączeniu z garbnikami zawartymi w drewnie nadają mu szaroczarne zabarwienie. Jest to poszukiwany surowiec do wyrobu drobnych produktów rękodzieła, a także do celów meblarskich, do intarsji i innych wyrobów o charakterze artystycznym.
Charakterystyka
Dąb szypułkowy - nazwa dębu wywodzi się z tego, iż owoce rosną na długich do 8 cm szypułkach. Drzewo osiąga wysokość do 50 m i średnicę 1,5-2,0 m. Pień jest prosty, dobrze wyrośnięty, często skręcony i do wysokości 15 m bez gałęzi. Kora jest gruba, głęboko spękana, ciemnoszara. Granica pomiędzy bielem a twardzielą jest bardzo wyraźna, biel ogólnie wąski, barwy żółtawo-białej. Nie jest on odporny na warunki atmosferyczne, dlatego nie ma istotnego znaczenia gospodarczego i oddziela się go przed przeróbką. Twardziel w stanie świeżym - szarożółta, z czasem jest ciemniejsza do barwy jasno-, a następnie ciemnobrązowej. Przyrosty roczne i strefy przyrostu nie są przejrzyste.
Dąb bezszypułkowy - ma pień cylindryczny, sięgający zwykle do wierzchołka, nie tak rozgałęziony, jak u dębu szypułkowego. Kora jest cienka, jasnoszara do żółtawej, z wiekiem łuskowata, płytko spękana. Owoce - mniejsze są osadzone na krótkich szypułkach. Drewno podobne do drewna dębu szypułkowego. Jest wprawdzie częściej wąskosłoiste, drobnosłoistei zalicza się go do wartościowszych. Przy tej samej szerokości przyrostów rocznych drewno dębu bezszypułkowego ma większą masę niż drewno dębu szypułkowego.Przejście strefy drewna wczesnego w późne jest nieco gwałtowniejsze.
Właściwości i cechy obu wymienionych gatunków dębu są bardzo zbliżone.
Rysunek słoisty, prążkowany, z wyraźnymi "lusterkami". Drewno połyskliwe i dekoracyjne. Zapach w stanie świeżym kwaskowaty.
Obróbka mechaniczna: ogólnie dobra, choć zależna od szerokości przyrostów rocznych. Drewno podatne do obróbki płaskiego i obwodowego skrawania. Cienkie elementy drewna przed łączeniem na gwoździe i śruby należy wstępnie nawiercać.
Suszenie: jest przeciętnie dobre. Wykazuje skłonność do pękania i paczenia, dlatego suszenie zaleca się przeprowadzać powoli.
Sklejanie: ogólnie dobre.
Obróbka powierzchni: jest dobra, daje się bejcować, podatne do obróbki tzw. matowienia; przy lakierowaniu stosować wypełniacze porów, zaleca się również środki światłoochronne.
Inne: możliwe jest zasinienie spowodowane przez korozję metali.
Właściwości fizyczne: gęstość w stanie suchym - 390-650-930 kg/m3, gęstość przy wilgotności 12-15%- 430-690-960 kg/m3, gęstość po ścięciu - 900-1150 kg/m3, skurcz: wzdłuż włókien - 0,4%, w kierunku promieniowym - 3,5-4,7%, w kierunku stycznym-7,7-10,0%, objętościowy-12,2-15,0%.
Właściwości mechaniczne: trwałość Brinella na płaszczyźnie poprzecznej- około 34 MPa.
Zastosowanie: jako drewno na okleiny, przeważnie skrawane okleiny zewnętrzne; drewno na meble, okładziny i parkiety; drewno konstrukcyjne średnich wymagań w konstrukcjach naziemnych, podziemnych, budownictwie wodnym, do budowy statków, maszyn i pojazdów; drewno specjalne na podkłady i beczki; dobre do toczenia i snycerki, do produkcji płyt pilśniowych i wiórowych, do produkcji mebli rustykalnych, paneli, listew. Kora jest cennym surowcem garbarskim.
Opracowanie:
doc. dr inż. Stanisław Spława-Neyman
mgr inż. Zofia Owczarzak
